Đề bài: Em hãy phân tích nghệ thuật tả người của Nguyễn Du trong tác phẩm Truyện Kiều.

Bài làm của một học sinh lớp 9 ở tỉnh Bình Dương có đoạn viết như sau: Nguyễn Du có thể nói là sư phụ trong việc sử dụng nghệ thuật biến hóa. Ông tả Từ Hải thiệt "ngầu", "vai năm tấc", "thân mười thước" y như ông Thần Ðèn (chứ ngoài đời làm sao có thiệt). Ông tả chỗ này còn độc đáo hơn: "Râu hùm, hàm én, mày ngài". Trên một nhân vật có tới ba đại diện loài vật là hổ - chim - bướm. Thật tài quá xá! 

Lời phê của giáo viên: Dùng từ ngữ cẩu thả; phân tích bậy bạ; tưởng tượng loạn xạ; thiệt cũng "tài quá xá"! 1 điểm.

Đề thi: Em hãy phân tích trình tự diễn biến tâm trạng nàng Kiều trong đoạn trích "Những nỗi lòng tê tái".

Bài làm của một học sinh lớp 10A, trường PTTH Phú Nhuận, có đoạn đã viết: "Nay hoàng hôn đã lại mai hôn hoàng". Qua đó ta thấy tên khách họ Hoàng thật là tàn nhẫn. Hắn hôn Thúy Kiều đã rồi lại bắt Kiều hôn lại, làm cho Kiều ngày càng biến thành gái lầu xanh chuyên nghiệp, muốn ngóc đầu lên cũng không nổi...".

Ðề bài: Em hãy ghi lại sự giằng xé, quằn quại trong nội tâm của Văn sĩ Hộ (trong tác phẩm Ðời Thừa).

Bài làm của một học sinh có đoạn viết như sau:

Văn sĩ Hộ sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống thể thao. Các anh em của Văn sĩ Hộ đều là những cầu thủ xuất sắc trong đội hình đội tuyển Sông Lam - Nghệ An. Ðặc biệt là người anh cả Văn Sĩ Hùng đã ghi nhiều bàn thắng quan trọng cho đội tuyển Việt Nam tại Sea Games 19 và Tiger Cup 98...

Thử hỏi con người "tài không cao, phận thấp, chí khí uất" sống trong một gia đình toàn những người nổi tiếng và tài năng như vậy thì làm sao Văn Sĩ Hộ có thể thoát khỏi sự giằng xé, quằn quại trong nội tâm. Thử hỏi sống như vậy không "Ðời thừa" sao được?

Giải thích ca giao: Một anh sinh viên người Hungari sang Việt Nam làm nghiên cứu sinh môn tiếng Việt. Cuối đợt nghiên cứu, trường đại học tổ chức kỳ thi kiểm tra trình độ của từng nghiên cứu sinh. Ðề văn ra như sau:   Anh (chị) hãy giải thích câu ca dao:

"Gió đưa cành trúc la đà
Tiếng chuông Thiên Mụ, canh gà Thọ Xương".

     Ðọc xong đề, chàng sinh viên khoái chí lắm vì nghĩ rằng không có gì khó, nhất là khi anh có mang theo từ điển. Sau một hồi tra cứu chảy nước mắt, xem ra anh ta nghĩ đã tường tận nhiều điều:

- Gió đưa (được) cành trúc thì ắt hẳn phải gió to, ý là có bão.

Với từ "la" anh phân vân giữa hai cách hiểu:

- La là sự kết hợp giữa lừa và ngựa.
- La có khi vì đề đã in sai, phải là lao mới đúng. Và anh đã chọn cách hiểu này.

- Ðà là thanh tà vẹt ở đường ray để tàu hỏa có thể di chuyển trên đó.

- Thiên mụ: Đàn bà trời, hẳn là vợ trời.

- Thọ: Nghĩa là lâu, nhiều lần.

Kết nối các dữ kiện, cuối cùng anh ta đã cho ra đời một sản phẩm bất hủ:

“Trời nổi cơn bão lớn
Lao xuống tà vẹt đường
Vợ trời đánh một tiếng chuông
Canh gà húp vội, hóc xương mấy lần”.